Funkcja terenów zieleni, rzek i wysp w mieście

Funkcje terenów zielni w mieście

Wg ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. 94.49.196 z późn. zm.) przez pojęcie zieleni miejskiej należy rozumieć: „zespoły roślinności spełniające cele wypoczynkowe, zdrowotne i estetyczne, a w szczególności: parki, zieleńce, zieleń na placach, ulicach, zieleń izolacyjna i pracownicze ogrody działkowe” (art. 3 ust. 15).

Do najważniejszych funkcji jakie spełnia zieleń w miastach należą:

  • Zdrowotne i biologiczne – zieleń pełni funkcję ochronną dla mieszkańców miasta, osłania od kurzu, dymu, a także od silnych wiatrów. Odpowiada również za tłumienie hałasu powstającego przy szlakach komunikacyjnych i kolejowych, które polegają na rozpraszaniu lub pochłanianiu dźwięków. Roślinność ma duże znaczenie przy oczyszczaniu powietrza poprzez gromadzenie pyłów na powierzchni liści, a także produkowaniu tlenu. Dzięki swoim właściwościom wpływa na zwiększenie wilgotności gleby oraz powietrza, co wpływa na mikroklimat miasta.
  • Społeczne, psychiczne i wychowawcze – tereny zieleni miejskiej są miejscem wypoczynku czynnego i biernego. Umożliwiają uprawianie sportów, spacerowanie oraz zabawy dziecięce, co ułatwia odpoczynek i poprawia samopoczucie. Kontakt z naturą jest ważny dla prawidłowego rozwoju człowieka, uczy szacunku nie tylko dla zieleni, ale również dla zwierząt, żyjących w parkach, zieleńcach czy na bulwarach. Funkcję dydaktyczną pełnią ogrody botaniczne i zoologiczne.
  • Estetyczne, artystyczne i plastyczne – zieleń charakteryzuje się dużą zmiennością sezonową chociażby przez różne barwy liści w poszczególnych porach roku, dzięki temu wprowadza urozmaicenie do struktury miasta i stwarza wyraźny kontrast z miejską zabudową. Roślinność wpływa na kształtowanie krajobrazu miasta i nadaje mu specyficzny charakter, podkreśla jego architekturę i stanowi jej dopełnienie.
  • Ochronne – stwarzanie osłon wzdłuż szlaków komunikacyjnych, które mają za zadanie ochronę jezdni przed nawiewaniem śniegu i przed silnymi wiatrami. Stosuje się również pasy zieleni izolacyjnej chroniące przed nawiewaniem pyłów od ulic czy fabryk na osiedla mieszkaniowe. Roślinność pełni także rolę przy maskowaniu obiektów wojskowych.
  • Przeciwpożarowe – zieleń stanowi barierę dla rozprzestrzeniającego się ognia oraz spowalnia jego przenoszenie na dalsze tereny [Pokorski i Siwiec 1998].

zieleń miejska

Do terenów zieleni o charakterze rekreacyjnym i turystyczno-wypoczynkowym należą obiekty na obszarach miast oraz w krajobrazach otwartych. Odwiedzanie takich miejsc powinno umożliwiać pełen relaks oraz wypoczynek na świeżym powietrzu, a także pobudzić zainteresowanie otaczającym światem, zwiększyć świadomość dotyczącą ochrony przyrody oraz wzbogacić wiedzę o odwiedzanych obiektach [Haber i Urbański 2008].

Najważniejszym elementem rekreacji jest krajobraz otwarty, oprócz funkcji wypoczynku i agroturystyki, stanowiący także obszar produkcji żywności. Znakowane trasy turystyczne, ścieżki spacerowe i drogi rowerowe, miejsca przeznaczone do biwakowania umożliwiają bezpośredni kontakt z przyrodą bez zagrożenia jej zniszczenia [Haber i Urbański 2008].

W miastach tereny zieleni o charakterze rekreacyjnym to m.in.:

  • ozdobne, zadbane ogrody przydomowe z bogactwem roślin,
  • zieleń towarzysząca osiedlom o zabudowie blokowej i szeregowej,
  • parki oraz lasy komunalne (parki leśne podmiejskie),
  • ogrody dydaktyczne – zoologiczne, botaniczne, dendrologiczne, arboreta,
  • tereny o przeznaczeniu sportowym, cmentarze, pracownicze ogródki działkowe i parki leśne leżące na pograniczu obszarów miejskich i krajobrazu otwartego [Haber i Urbański 2008].

 

Funkcja rzek i wysp w mieście

Rzeki wraz ze swoimi dorzeczami stanowiły istotny czynnik w procesach kształtowania się i rozwoju wielu regionów.

Związek miasta i rzeki jest zjawiskiem potwierdzanym przez wiele relacji jakie między nimi zachodzą. Rzeka służy miastu co najmniej jako:

  • dostawca wody pitnej,
  • dostawca wody dla potrzeb gospodarki miejskiej (komunalnej i przemysłowej przede wszystkim),
  • jako droga transportów [Piskozub 2002].

 

Rola i relacje rzeki w miejskiej przestrzeni miejskiej

Funkcja rzek przepływających przez miasta zmieniała się na przestrzeni wieków. W uproszczeniu można powiedzieć, że do XIX wieku miasta nadrzeczne pozostawały z rzeką w ścisłych relacjach ekonomicznych, funkcjonalnych i przestrzennych. Rzeka stanowiła integralną część struktury przestrzennej miasta, tworzyła nieodłączny element miejskiej sieci komunikacyjnej oraz miejskiego systemu przestrzeni publicznych. Zmiany wynikające z rewolucji przemysłowej związane były z przeznaczeniem cieków wodnych dla celów produkcyjnych. Licznym procesom zmiany sposobu użytkowania terenów nadrzecznych towarzyszyła ich ekologiczna degradacja [Pancewicz 2002].

W połowie XX wieku zaczęto na nowo dostrzegać atrakcyjność terenów nadrzecznych oraz tkwiący w nich potencjał kulturowy. Rzeka i przylegające do niej obszary pozbawione funkcji portowych lub przemysłowych ponownie stały się przedmiotem zainteresowania polityki przestrzennej miasta. Zainteresowanie to było związane zarówno ze wzrostem cen gruntów położonych blisko centrum i śródmieścia, a także z poszukiwaniem otwartych przestrzeni w bliskim sąsiedztwie zieleni [Pancewicz 2002].

Odra, określana mianem królowej śląskich rzek, ze względu na wyjątkowe znaczenie gospodarcze i komunikacyjne, od wieków wpływa na rozwój Śląska Górnego i Dolnego. To wzdłuż tej rzeki były zakładane najstarsze i największe miasta śląskie. Niestety Odra stała się również przyczyną wielu klęsk żywiołowych [Piskozub 2002]. W funkcjonowaniu rzek powodzie są zdarzeniami o charakterze ekstremalnym, często mającymi przebieg i skutki katastrofalne [Kostrzewski 2002].

Wrocław doświadczył niszczycielskiej działalności rzeki w 1997 roku. Powódź, określana jako „powódź tysiąclecia”, dotknęła wtedy nie tylko to miasto, ale również południową i zachodnią Polskę oraz Czechy, niemieckie Łużyce, a także północno-zachodnią Słowację i wschodnią Austrię. Doprowadziło to na samym terenie Polski do śmierci 55 osób (114 osób łącznie w Czechach, Polsce i Niemczech) i szkód materialnych na znaczną skalę – ok. 3,5 miliarda dolarów.

 

Bibliografia:

  1. Haber Z., Urbański P., 2008, Kształtowanie terenów zieleni z elementami ekologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
  2. Kostrzewski A., 2002, Powodzie – transformacja i rozwój krajobrazu. [w:] Rzeki. Architektura i krajobraz, 2002. Pr. Zbiorowa pod red. Z. Konopki, Wydawnictwo Naukowe, Katowice
  3. Pancewicz A., 2002, Rzeka w przestrzeni miejskiej. [w:] Rzeki. Architektura i krajobraz, 2002. Pr. Zbiorowa pod red. Z. Konopki, Wydawnictwo Naukowe, Katowice.
  4. Piskozub A., 2002, Miasta opuszczone przez rzeki – rzeki porzucone przez miasta. [w:] Rzeki. Architektura i krajobraz, 2002. Pr. Zbiorowa pod red. Z. Konopki, Wydawnictwo Naukowe, Katowice.
  5. Pokorski J., Siwiec A., 1998, Kształtowanie terenów zieleni, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

 

mgr inż. Dorota Blatsios, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Print Friendly, PDF & Email

Powiązane wpisy

Dorota