Zanieczyszczenia gleb i powietrza w uprawie warzyw i owoców w mieście

Zlokalizowanie uprawy warzyw i owoców w dużej mierze świadczy o jakości otrzymywanych produktów. Przede wszystkich znaczenie ma zawartość metali ciężkich, ale także różnego rodzaju pyłów, które mają negatywne oddziaływanie na organizm człowieka poprzez zawartość wielu szkodliwych substancji.

vegetable

Stopień zanieczyszczenia powietrza

Obecnie coraz więcej wielkopowierzchniowych upraw przenosi się bliżej dużych miast, a co za tym idzie bliżej rynków zbytu. O ile jest to logiczne ekonomicznie, to można podważyć wartość zdrowotną tego rozwiązania. Rozwój cywilizacyjny spowodował, że takie lokalizacje są narażone na zanieczyszczenia atmosfery, gleb i wód. Związane jest to z szlakami komunikacyjnymi, wzdłuż których dochodzi do największej emisji metali ciężkich, a także bliskością różnego rodzaju zakładów produkcyjnych. Jednak różnica jakości upraw pomiędzy roślinami rosnącymi przy autostradach i w mieście, jest znaczna. Zaskakujący jest fakt, że lepiej zlokalizować uprawy właśnie przy autostradach niż w mieście. Wzdłuż dróg szybkiego ruchu samochody utrzymują względnie jednakową prędkość i nie dochodzi tam do częstego i ścierania wierzchniej warstwy opon w wyniku regularnego hamowania. Powoduje to, że powietrze nie jest zanieczyszczane szkodliwymi pyłami powstającymi w wyniku ścierania kół w trakcie szybkich redukcji prędkości. Także spalanie samochodów jest niższe niż w miastach, gdzie wytwarzanie pyłów wzrasta wraz z natężeniem ruchu samochodów i komunikacji miejskiej. Natomiast różnego rodzaju uprawy (np. na ogródkach działkowych) w centrach dużych miejscowości są często o wiele bardziej narażone na skażenie szkodliwymi substancjami. Przyczyną tego jest przede wszystkim częste hamowanie, co powoduje powstawanie pyłów, a także duże spalanie samochodów. W efekcie dochodzi do dopuszczalnych przekroczenia norm zanieczyszczeń powietrza, gleby i wód. Według raportu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, 97% powierzchni użytków rolnych w Polsce charakteryzuje się naturalną lub nieco podwyższoną zawartością metali ciężkich. Gleby o naturalnej ich zawartości nadają się pod wszystkie uprawy ogrodnicze i rolnicze.

Substancje szkodliwe w mieście

Najczęściej występujące w glebie metale ciężkie to cynk, kadm, ołów, miedź, siarka, chrom, arsen i nikiel, przy czym na terenie miast trzy pierwsze często przekraczają dopuszczalne normy [Meinhardt i in. 2011]. Wszystkie te substancje mogą powodować wiele chorób, pogarszać jakość życia, a w przypadku dzieci znacząco hamować ich rozwój i zmniejszać pojemność płuc.

Wśród zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego najgroźniejsze są zanieczyszczenia gazowe (tlenki azotu, siarki, węglowodory aromatyczne) i pyłowe (o różnym stopniu rozdrobnienia ziaren). W ostatnim czasie najwięcej uwagi poświęca się pyłowi PM10 (frakcje pyłu zawieszonego, której cząsteczki mają średnice 10µm). Jest to tzw. pył zawieszony, który przenika wraz z wdychanym powietrzem do dróg oddechowych i tam głównie powodują zmiany patologiczne (reakcje zapalne, alergiczne). W ich skład chemiczny wchodzą są toksyczne związki, takie jak: metale ciężkie (arsen, nikiel, kadm, ołów) oraz WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym benzo-α-piren) [Ciećko 2011]. Powstaje on najczęściej w dużych miastach przy głównych ulicach, gdzie tarcie kół samochodów, autobusów i tramwajów o tory jest bardzo duże. Stosowanie niewysokich pasów żywopłotów może ograniczać częściowo rozprzestrzenianie się tych substancji, jednak należy pamiętać, że i tak znajdują się one na wysokości twarzy dziecka.

Strefy zanieczyszczeń powietrza

Zakłada się, że istnieją cztery zakresy zanieczyszczeń powietrza przy szlakach komunikacyjnych:

  • strefę I (0 – 50 m) – najintensywniejszego szkodliwego oddziaływania;
  • strefę II (51–100 m) – wyraźnego akumulowania zanieczyszczeń komunikacyjnych (w tym ołowiu);
  • strefę III (101–200 m) – średniej lub niewielkiej akumulacji zanieczyszczeń;
  • strefę IV (201–500 m) – niezanieczyszczoną lub zanieczyszczoną jedynie w wyjątkowych warunkach i w znikomym stopniu.

W dużych aglomeracjach mamy do czynienia tylko ze strefą pierwszą ze względu na gęstą sieć tras komunikacyjnych i dróg szybkiego ruchu. Dodatkowym elementem jest pył powstający w wyniku ścierania kół samochodowych.

Akumulacja metali ciężkich w warzywach i owocach

Przeprowadzono badania dotyczące analizy zawartości kadmu, ołowiu i rtęci w wybranych owoców i warzyw pochodzących z samodzielnej produkcji rolniczej dostępnych w handlu detalicznym regionu łódzkiego w latach 2008 – 2009. Przede wszystkim zaobserwowano, że owoce kumulują znacznie mniej pierwiastków toksycznych –podwyższone normy były jedynie w uprawach truskawek i wiśni. Jednak spożywanie tych owoców jest stosunkowo krótkie w czasie sezonu wegetacyjnego. Można zatem uważać, że większość owoców nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Natomiast odmienne wyniki uzyskano w doświadczeni dotyczącym zawartości metali ciężkich w warzywach. Zaobserwowano na znaczne przekroczenie dopuszczalnych normy w organach sałaty, kalafiora, kapusty białej i buraka ćwikłowego [Bartodziejska i in. 2010]. Największa zawartość metali ciężkich występuje w warzywach liściowych, nieco mniej jest ich w roślinach kapustnych i korzeniowych, a najmniej w warzywach, których część jadalną stanowią owoce [Gruca-Królikowska Wacławek 2006]. Można zatem uważać, że żywność pochodząca z samodzielnej produkcji rolnej może, ze względu na możliwość występowania w niej zanieczyszczeń chemicznych (w tym metali ciężkich), stanowić zagrożenie dla zdrowia konsumenta. Istnieje zatem potrzeba kontroli żywności przez odpowiednie jednostki kontrolujące, zwłaszcza produktów dostępnych na bazarach i targowiskach

Dorota Blatsios, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Literatura:

Bartodziejska B. Gajewska M. Czajkowska A., 2010, Oznaczanie poziomu zanieczyszczenia metalami ciężkimi żywności podchodzącej z produkcji rolnej techniką spektrometrii absorpcji atomowej, Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 43

Gruca-Królikowska S. Wacławek W., 2006, Metale w środowisku, Cz. II. Wpływ metali ciężkich na rośliny. Chemia, Dydaktyka, Ekologia, Metrologia R.11, 1–2: 41–

Meinhardt B. Danielską I. Kubacką L. Hanulę P., 2011, Ocena zanieczyszczenia gleb w województwie dolnośląskim w 2010 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wrocław

Pod kierunkiem: Ciećko P. Oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza drobnym pyłem zawieszonym i wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi w okresie prenatalnym na zdrowie dziecka. Badania w Krakowie. Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2011 roku Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej UJ CM, Fundacja Zdrowie i Środowisko .

Powiązane wpisy

Dorota

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.