Stawy, oczka wodne i zbiorniki w projektowaniu ogrodów

Woda stanowi element przyciągający wzrok i urozmaicający przestrzeń. Szmer strumienia wpływa uspokajająco i zaciekawia, a tafla w stawie stwarza atrakcyjne refleksy świetlne. Wodę można wykorzystać  jako główną lub dopełniającą część kompozycji. Jednak podstawą jest odpowiednie wkomponowanie jej w całość ogrodu.

oczko

Wpływ wody na człowieka

Oddziaływanie wody na zmysły człowieka jest znane od lat. Nie tylko uspokaja, ale także skłania do refleksji i zatrzymania się na chwilę. Goście odwiedzający ogród mogą długo spacerować  między rabatami kwiatowymi, jednak zatrzymają się dopiero przy ciekawie urządzonym oczku wodnym. Będą zaglądać w poszukiwaniu roślin wodnych, które już kiedyś widzieli w naturalnych zbiornikach, a także będą szukali pływających ryb. Podwodny świat ukryty pod taflą jest tajemniczy i zaskakujący.

Woda w ogrodzie dociera do człowieka kilkoma drogami. Najpierw słychać jej delikatny plusk, następnie oczom ukazuje się kaskada lub oczko wodne, a następnie można zanurzyć w niej dłoń i schłodzić ją w gorący dzień. Nic dziwnego, że od kilkudziesięciu lat liczba stawów i innych urządzeń wodnych w ogrodach znacznie wzrosła. Przełomem w konstrukcji zbiorników stało się wykorzystanie w latach 60. folii do uszczelniania dna i brzegów. Wcześniej stosowano masywne betonowe konstrukcje. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele niedrogich akcesoriów takich jak pływające lampy, formowane kaskady czy pompy. Dzięki takim udogodnieniom budowa niedużych oczek wodnych jest stosunkowo prosta i można to zrobić samemu. Jednak gdy planowane jest stworzenie dużego stawu o skomplikowanym kształcie nabrzeża z roślinami na różnych głębokościach i różnymi gatunkami ryb, najlepiej zwrócić się do specjalisty.

Staw jako fragment ekosystemu

Nie należy zapominać, że każdy staw to coś więcej niż tylko woda, ryby i rośliny. Naturalne zbiorki stają się częścią otaczającego środowiska i mogą przyciągać do ogrodu dzikie zwierzęta takie jak żaby, traszki, ropuchy i ważki. Jednak aby spełniał swoje funkcje przyrodnicze oraz relaksacyjne musi być właściwie zbudowany. Często obserwuje się stawy z ciemnozieloną wodą, chwatami i rojem komarów. Wszystko to świadczy o braku przestrzegania podstawowych zasad konstrukcji i lokalizacji zbiornika.

staw1

Planowanie zbiornika

Zanim zostaną wykonane jakiekolwiek prace budowlane należy dokładnie przeanalizować lokalizację, kształt zbiornika oraz rodzaj wykorzystanych materiałów budowlanych. Gdy już wstępnie zostanie to zaplanowane trzeba nakreślić w wybranym miejscu za pomocą sznurka lub węża ogrodowego obrys stawu i sprawdzić jego funkcjonalność.

Należy zadać sobie następujące pytania

  1. jak się zbiornik prezentuje z innych miejsc w ogrodzie?
  2. czy będzie on widoczny z tarasu lub patio?
  3. czy będzie słychać szum wody z miejsc, w których domownicy najczęściej przebywają?
  4. czy zbiornik będzie widoczny z wnętrza domu, aby móc go podziwiać także w zimie?
  5. o jakiej porze staw będzie ocieniony – rankiem czy wieczorem?

Etap planowania i projektowania jest bardzo istotny, ponieważ teraz jeszcze można dokonać zmian, później, gdy zbiornik już będzie zabudowany, jakiekolwiek modyfikacje będą niemożliwe lub bardzo trudne. Trzeba także zastanowić się na montażem dodatkowych akcesoriów i w razie potrzeby zainstalować je wcześniej.

Wielkość

Aby staw był czysty, a woda przejrzysta należy stworzyć oczko wodne o minimalnej powierzchni 3,7m2 (najlepiej nie mniej niż 4m2). Minimalna głębokość zbiornika, w którym będą tylko rośliny wodne to 45cm, ale jeżeli planowane jest prowadzenie ryb, powinno się zaplanować głębokość 60cm. Większe oczka wodne należy dodatkowo pogłębić na minimum 75cm, co umożliwi życie rybom, pozwoli utrzymać czystą wodę i stworzy warunki do rozwoju wielu ciekawych gatunków roślin.

Znalezione obrazy dla zapytania oczko wodne

Kształt

Zbiorniki o kształtach regularnych (kwadratowe, prostokątne) mogą być wykonane z konstrukcji betonowych, a także z elementów skorupowych z tworzyw sztucznych. W sklepach ogrodniczych dostępnych jest bardzo wiele kształtów – koła, owale, prostokąty, trójkąty, czy stawy L-kształtne. Istnieją także gotowe zbiorniki nieregularne. W przypadku budowy oczka wodnego z folii najłatwiej jest stworzyć niezbyt skomplikowaną, ale nieregularną linię brzegową złożoną z łagodnych krzywizn. Należy unikać ostrych narożników, które są bardzo trudne do ułożenia z folii polietylenowej, polichlorku winylu lub folii poliizobutylenowej.

Znalezione obrazy dla zapytania oczko wodne

Lokalizacja

Najbardziej optymalnym miejscem jest stanowisko słoneczne, ale osłonięte od zachodnich wiatrów. Promienie słoneczne utrudniają rozwój glonów. Również należy pamiętać, aby nie budować zbiornika bezpośrednio pod koronami drzew, ponieważ ich korzenie mogą zniszczyć betonową konstrukcję dna. Z kolei opadające liście, które sprzyjają rozwojowi glonów, a ich rozkład powoduje wydzielanie soli i gazy, które są szkodliwe dla ryb. Należy także pamiętać, że wiele roślin ma trujące liście i owoce, dlatego należy unikać obsadzania nimi okolic stawu. Wielu projektantów doradza lokalizowanie zbiorników o regularnych kształtach blisko domu lub miejsc, w których najczęściej się przebywa, a naturalne stawy o nieregularnej linii brzegowej w dolnych partiach ogrodu.

Styl

Mamy do czynienia z dwoma podstawowymi stylami budowania zbiorników. Mogą one z powodzeniem być stosowane w różnych ogrodach, jednak należy je dobrać ściśle do projektu kompozycji, aby wtapiały się w całość.

  • Stawy o regularnych brzegach

Są to zbiorniki o prostych kształtach (prostokąta, kwadratu) lub delikatnie zaokrąglonych (koło, owal). Często jest budowany jako główny element ogrodu i znajduje się w miejscu przyciągającym wzrok. Obsadza się go roślinami pływającymi o ozdobnych kwiatach (np. lilie wodne) oraz wpuszcza się barwne ryby. W ogrodach współczesnych mogą tworzyć geometryczne zbiorniki blisko patio i nie muszą być obsadzone roślinami. W obu przypadkach nie jest aż tak istotne obsadzenie roślinami brzegowymi.

Znalezione obrazy dla zapytania małe oczko wodne

  • Stawy o nieregularnych brzegach

Są to aranżacje, których brzegi nie są wyraźnie zaznaczone i łączą się łagodnym przejściem z resztą ogrodu. Często brzegi są na całej długości obsadzone roślinami, które są bardzo ważnym elementem i powinny rosnąć zarówno w wodzie, jak i na brzegu. Kompozycja ma imitować naturalne stawy stąd.

Natural Swimming Pool Source: Elle Decoration UK in May 2014:

Na małych działkach i ogrodach zaleca się budowę stawów regularnych o powierzchni minimum 3,7m2. Bez konieczności wprowadzania do nich ryb i obsadzania roślinami, można uzyskać ciekawy element kompozycji. Nieregularny zbiornik o tak małej powierzchni może stwarzać wrażenie większej kałuży, co będzie prezentowało się mało atrakcyjnie. Dlatego tego typu stawy wymagają większych powierzchni i naturalnego środowiska, z którym dobrze się komponują.

Materiały budowlane

W starszych ogrodach znajdują się zbiorniki o konstrukcji betonowej, której obecnie się już nie stosuje ze względu na koszty, a także trudność w ich budowaniu. Obecnie stosuje się dna poryte folią lub gotowe elementy.

  • Gotowe elementy z tworzywa sztucznego

Jest to dużo łatwiejszy i tańszy sposób na konstrukcję dna zbiornika, jednak należy się liczyć z ich mniejszą żywotnością. Również są produkowane w stosunkowo niewielkich rozmiarach. Najlepiej jest wybrać elementy wzmocnione włóknami szklanymi, które zapewniają większa elastyczność i są bardziej wytrzymałe, ale niestety droższe.

  • Folia wodoszczelna

Większy staw lub zbiornik o indywidulanych kształtach łatwiej jest zrobić wykorzystując folię, którą można dowolnie modelować i kształtować w zależności od potrzeb domowników. Dużą zaletą jest niska cena w porównaniu do gotowych elementów skorupowych, natomiast wadą jest brak możliwości budowy ostrych, wąskich narożników. Folie polietylenu są już wybierane coraz rzadziej ze względu na ich podatność do kruszenia się i starzenia. Większą wytrzymałość wykazują folie z polichlorku winylu laminowane i wzmacniane nylonem. Obecnie najczęściej polecane są folie z sztucznej gumy poliizobutylenowej, które wytrzymują do 20 lat.

Dorota Blatsios, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Print Friendly, PDF & Email

Powiązane wpisy

Dorota

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *