Chwasty jako rośliny pożyteczne

Chwasty są uznawane za  rośliny szkodzące uprawom, nie chciane, które trzeba jak najszybciej usunąć. Jednak w niektórych sytuacjach można znaleźć ich pozytywne strony dostrzegane jedynie przez nielicznych. Chwasty jako rośliny pożyteczne – czy to możliwe? Mało kto zdaje sobie sprawę, że niektóre gatunki chwastów są także popularnymi roślinami ogrodniczymi. 

maki

Znaczenie ogrodnicze i krajobrazowe

Chwastami potocznie nazywa się wszelkie rośliny niepożądane w ogrodzie i w uprawach, które znalazły się tam celowo. Jest to głównie pojęcie stosowane w rolnictwie, ogrodnictwie i uprawach szklarniowych, czyli wszędzie tam gdzie człowiek i rośliny żyją ze sobą według ściśle określonego planu. Zdarza się, że gatunki, które na polu nazywane są chwastami, w ogrodzie stanowią roślinę ozdobną. Chwasty jako rośliny pożyteczne od dawna były w ogrodach i stanowią często ich dekoracyjny dodatek.

Przykładem może być nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis), który jest niechciany w uprawach polowych, a w ogrodach może być wykorzystany jako roślina ozdobna. Oczywiście ekspansywność tego gatunku wymaga wielu zabiegów, które ograniczą jego rozwój i nie doprowadzą do zagłuszenia innych roślin.

Również należy liczyć się z dużym znaczeniem chwastów w kształtowaniu krajobrazu. Nie można się nie zgodzić, że maki rosnące w łanie zbóż wyglądają nadzwyczaj atrakcyjnie. Często takie widoki można zobaczyć na wielu polach. Również gdzieniegdzie pojawiające się błękitne chabry tworzą ciekawe połączenia. Oczywiście trzeba pamiętać, że dla właściciela tego pola maki i chabry stanowią olbrzymi problem, który jest trudny do rozwiązania.

Dla wielu osób atrakcyjną rośliną jest chwast – krwawnik pospolity (Achillea millefolium) popularny na dzikich łąkach, które ozdabia swoimi białymi kwiatostanami. Trzeba wiedzieć, że krwawnik jest popularną rośliną ogrodniczą i doczekał się wielu odmian o kwiatach w barwie żółtej (‘Moonshine’), pomarańczowej (‘Paprica’), czerwonej (‘Cerise Queen’), a nawet różowej (‘Summer Pastels’).

Podobnie wygląda sytuacja z żółtymi kwiatami i puchatymi, szarawymi owocami mniszka lekarskiego (Teraxacum officinale), a także z białoróżowymi kwiatami stokrotki pospolitej (Bellis perennis). Są one atrakcyjnym akcentem wiosennym na trawnikach w parkach i na łąkach, jednak w uprawach konkurują z roślinami o wodę i składniki pokarmowe. Zdarza się nawet, że którzy tak bardzo cenią te gatunki, że chcą je mieć w swoim ogrodzie na naturalnych nasadzeniach, choć uważane są za chwasty.

krwawnik

Znaczenie ekologiczne

Chwasty jako rośliny pożyteczne cieszą się szczególnym uznaniem u ekologów, choć mniej u rolników. Są sytuacje, w których nie da się zaprzeczyć negatywnemu oddziaływaniu chwastów – przeważnie każdy rolnik i ogrodnik będzie tak uważał, gdy pomyśli o swoim polu, ogrodzie, sadzie czy warzywniku. Jednak gdy spojrzy się z innej perspektywy – ekologa, lub nawet samego środowiska przyrodniczego, można zobaczyć jak te potencjalne szkodniki, robią dużo dobrego dla ekosystemu.

Różnorodność biologiczna

Poza walorami krajobrazowymi, chwasty, rosnące dziko na miedzach, łąkach, brzegach pól i poboczach, tworzą idealne środowisko dla bytowania wielu owadów, które żerują na szkodnikach roślin uprawnych. Również są miejscem do życia i schronienia drobnych organizmów i małych gryzoni. Nawet zalecane jest pozostawienie nieuprawnionych pasów roślinności na brzegach pól, na których nie stosuje się żadnych zabiegów ochrony roślin, mechanicznych i pielęgnacyjnych. Chwasty jako rośliny pożyteczne wpływa to na zwiększenie różnorodności biologicznej oraz ochronę wielu gatunków roślin w zwierząt, które zagrożone są wyginięciem.

Rośliny wskaźnikowe

Chwasty jako rośliny pożyteczne to także rośliny wskaźnikowe, które potrafią też bardzo dużo powiedzieć o stanie i rodzaju gleby. Jeżeli zaobserwowano gdzieś duże połacie koniczyny polnej (Trifolium arvense) to można się przypuszczać z dużym prawdopodobieństwem, że występują tam gleby piaszczyste, ubogie w próchnicę. Z kolei pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) świadczy o glebach bogatych w próchnicę oraz zasobnych w związki azotu. Fiołki polne (Viola arvensis) mówią o glebach zasadowych, natomiast fiołek trójbarwny (Viola tricolor) i koniczyna polna (Trifolium repens) o kwaśnych.

Poprawa jakości gleby

Chwasty mają także zdolność do poprawiania stanu gleby. Ich długie korzenie penetrują spore powierzchnie pod powierzchnią ziemi powodując jej rozluźnienie i lepsze napowietrzenie. Również wpływają na zatrzymanie wody w glebie, utrudniają jej wysychanie oraz ograniczają erozję gleb i wymywanie składników pokarmowych. Wydobywają także pokłady składników mineralnych znajdujących się w głębszych warstwach ziemi i transportują je do części nadziemnej rośliny. Dzięki temu można ją wykorzystać jako nawóz zielony, który szybko wzbogaci glebę lub zaczekać do samoczynnego rozkładu i oddania składników pokarmowych płytszym warstwom ziemi. Obumarłe tkanki będą także pożywieniem dla drobnych organizmów, a także poprawią życie biologiczne w glebie.

Właściwości lecznicze i zdrowotne

Obecnie używanie naturalnych preparatów do pielęgnacji ciała jest czymś normalnym i oczywistym. Wraca moda na dbanie o środowisko, a tym samym powrót do natury i korzystanie z jej dobrodziejstw. Coraz więcej osób zwraca uwagę na skład kosmetyków i decyduje się na wybór tych, które maja najwięcej naturalnych komponentów. A większość z nich to popularne chwasty. Pokrzywa jest znanym sposobem na wzmocnienie włosów, a mniszek przyspiesza regeneracje skóry i jest częstym składnikiem kremów przeciwzmarszczkowych. Chwasty jako rośliny używane są także do celów leczniczych. Skrzyp polny wchodzi w skład preparatów hamujących krwawienia i przyspieszających gojenie ran, poprawia także jakość krwi i działa moczopędnie. Od wieków produkowano naturalne olejki roślinne z chwastów, które są z powodzeniem stosowane w kosmetyce i lecznictwie.

Allelopatia

Allelopatią określa się korzystny lub negatywny wpływ substancji wydzielanych przez jedną roślinę na drugą. W przypadku chwastów często obserwuje się pozytywne oddziaływanie wydzielin korzeniowych, które stymulują kiełkowanie nasion roślin uprawnych. Dzięki temu zwiększa się plon, jest on bardziej wyrównany oraz lepszej jakości. Rodzaj oddziaływania zależy jednak od tzw. progu szkodliwości gospodarczej – jest to taki poziom występowania chwastów, powyżej którego konieczne jest ich zwalczanie. Dobrym przykładem jest wspomniany wcześniej chaber bławatek w łanie pszenicy. Jeżeli zachwaszczenie tym gatunkiem jest bardzo duże to powoduje obniżenie plonu w skutek konkurencyjności o przestrzeń, wodę i składniki pokarmowe. W małych ilościach stymuluje kiełkowanie i wzrost pszenicy i przyczynia się do wzrostu plonu. Podobnie wygląda oddziaływanie perzu w uprawach żyta.

Uprawy współrzędne

Należy także wspomnieć o uprawach współrzędnych roślin warzywniczych lub rolnych z chwastami, gdzie chwasty wykazują korzystne oddziaływanie i zwiększają uzyskany plon. Na uprawy pomidora korzystnie wpływa występowanie pokrzywy, która wzbogacając glebę w azot, powoduje lepsze zawiązywanie owoców oraz ich wybarwianie. Również uprawy ziemniaków można z powodzeniem zakładać w towarzystwie pokrzywy. Z kolei na wschody i wzrost żyta obserwuje się pozytywne oddziaływanie bratka polnego. Dziko rosnący krwawnik pospolity zwiększa zwartość olejków eterycznych w ziołach, a także podnosi odporność na choroby wielu warzyw.

Dorota Blatsios, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Print Friendly, PDF & Email

Powiązane wpisy

Dorota

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *